Συνολικές προβολές σελίδας

Παρασκευή, 18 Νοεμβρίου 2011

Ιστορία του χωριού Χορτοκόπι Ματσούκας Τραπεζούντος Πόντου





( Απόσπασμα του περιοδικού Άμαστρις )


Εις το νότιον μέρος της Τραπεζούντος και εις απόστασιν 25 χιλιομέτρων και επί της αμαξιτής οδού Τραπεζούντος Ερζερούμ, κείται η κωμόπολις Τζεβιζλίκ ( άλλως Δικαιόσημον) επί της συμβολής δύο ποταμίων, του Πυξίτου ( ή Μεϊράμ Ανέ ή Παναγίας) και του Μάτσκα τερεσί ( ή Πρυτάνεως) κατά τον αρχημανδρίτην Πανάρετον Τοπαλίδην, συγγραφέα της ιστορίας της 1. Μονής Βαζελώνος. Εις την κορυφήν του σχηματιζομένου  υπό των ποταμίων τριγώνου και εις την δυτικήν αυτού πλευράν κείται το χωρίον Χορτοκόπιον και έχει ως διακριτικόν σημείον έναν βράχον κυλινδρικόν εκ φύσεως και ύψους 15 περίπου μέτρων με ομαλήν την άνω βάσιν και χρησιμεύοντα άλλοτε  ως παρατηρητήριον .
 Ο βράχος αυτός είναι ορατός και μακρόθεν και εκ της Θαλάσσης ακόμη. Παρ΄ αυτόν δυτικώς κείται η Χασνέηχα όπου ήδρευεν η Ρωμαϊκή Λεγεών και όχι όπως αναφέρει ο Σεβασμιότατος Τραπεζούντος κ . Χρύσανθος ότι  εκείτο παρά το Καρά Καπάν ή Ποντικαί Πύλαι.
 Πράγματι εις το μέρος εκείνο σώζονται ερείπια αρχαίων κτηρίων, ίσως στρατώνων, όχι όμως η Χασνεήχα.
Η παρά τον κυλινδρικόν βράχον τοποθεσία εξακολουθεί να λέγεται Χασνέα  και αποτελεί ενορίαν του Χορτοκοπίου με 25 οικίας όλας χριστιανικάς με ναόν των Ασωμάτων και του Αγίου ιωάννου Βυζαντίνας. Το αρχαιότερον χωρίον έκειτο εις την ΝΔ πλευράν του τρίγώνου και επί της εαρινής οδού ή άλλως Βασιλικής ( η νέα οδός Τραπεζούντος- Ερζερούμ δεν υπήρχεν προ εξηκονταετίας και όλαι αι μεταφοραί και τούτου υπήρχον κατά διαστήματα, όπου πηγή πανδοχεία ( χάνια) και υπόστεγα δια τα ζώα και τα εμπορεύματα) και απείχεν εκ Δικαιοσήμου 3/4 της ώρας. Η Θέσις του χωρίου φαίνεται ακόμη διότι σώζονται τα ερείπια των Εκκλησιών, των οικιών και των υδραγωγείων και εξακολουθεί να ονομάζεται << παλαισπήτια>> ( απάκια).
Εις δε δεκάλεπτον απόστασιν επί ωραίας πεδινής τοποθεσείας έκειτο  το Παλάτιον ή μάλλον Θερινή διαμονή των βασιλέων και εξ¨ αυτού η τοποθεσία λέγεται << πλατάκια>>
( παλατάκια).
 Το χωρίον αυτό εκατοικείτο μέχρι το 1650 της εποχής της βασιλείας του Σουλτάνου Σελήμ οπότε λόγω των πολέμων Σελήμ και  Περσών και λόγω των διαρπαγών των διερχομένων εκείθεν στρατευμάτων οι κάτοικοι ηναγκάσθηκσαν να εγκαταλείψουν το χωρίον και να εγκατασταθούν εις μέρη απόκρυφα εντός των δασών και εις  τοποθεσίας μακράν της δημόσιας οδού. Εκ της ανωτέρω  αιτίας  εσχηματίσθησαν αι κάτωθι συνοικισμοί ; Παλαιοχώρ,  Λορκά, Χαβρέα, Μουτουλού, Χασνέα, Τροχάντων, Φλαρετάντων, Μαρνάντων ή Καθιστάντων.
Οι συνοικισμοί  ούτοι εκυβερνώντο μέχρι του 1858 από μίαν και την αυτήν δημογεροντίαν. Ως τελευταίος Δημογέρων αναφέρεται ο Καρτεράς. Μετά τον διαχωρισμόν αποτέλεσεν τρεις κοινότητας : ΄Άνω Χορτοκόπι, Μέσον Χορτοκόπι και Κάτω Χορτοκόπι.


Ιστορία


Το χωρίον αυτό είναι αρχαιότατον ως εξάγεται εκ των υπαρχόντων ρωμαϊκών κτηρίων και εκ τοποθεσιών ακόμη, ως Χασνέηχα- Πιτάρ- Καρένια - Τσαλ αλλά και εκ πολλών χρυσοβούλων και  κρισιμογράφων των αυτοκρατόρων Τραπεζούντος και των Δουκών Ματσουκαίων.
Εις την θέσιν Τρίλιθος εγένετο κατά τον Σάββαν Ιωαννίδην η κρίσιμος μάχη μεταξύ των Ματσουκαίων και του Μελίκυιού και διαδόχου του Σελτσούκου Σουλτάνου του Ικονίου, όταν ούτος ηγούμενος μεγάλου στρατού επολιόρκησς την Τραπεχούντα και ηττηθείς τη βοήθεια του Αγίου Ευγενίου εν Τραπεζούντι  κατέφυγεν εις το Χορτοκόπι προς ανασύνταξιν του εν διαλύσει στρατεύματος του και προς ανάπαυσιν. Οι του εν παραφυλάγοντες όμως Ματσουκάτες επιτιθέντες κατ΄αυτού  τον  μεν στρατόν αυτού επέρασαν εν στόματι μαχαίρας, τον δε  Μελίκ φεύγοντα συνέλαβον εντός του δάσους παρά την πηγήν ήτις μέχρι σήμερον  φέρει την ονομασίαν Αευγίος ( δηλαδή Άγιος Ευγένιος ) διότι παραπλεύρως της πηγής εκτίσθη ναός του Αγίου Ευγενίου ( και του οποίου Θεμέλια σώζονται μέχρη  σήμερον) παρά του αυτοκράτορος Τραπεζούντος. Εις δε την θέσιν όπου έγινεν η επίθεσις σώζεται και το μνήμα του φονεθυέντος ¨Ελληνος αρχηγού και ονομάζεται << του τρανού το ταφίν >>.
Το μνήμμα αυτό ανέσκαψεν εκ περιέργειας ο Χαράλαμπος Απαζίδης πάππος μου εκ μητρός και εύρεν εντός αυτού ως ο ίδιος πολλάκις μοι ανέφερεν μιαν πανοπλίαν χαλκίνην, εν δόρυ και εν ξίφος, ολίγα χρήματα χάλκινα, δύο χρυσά και έναν αργυρούν, μίαν σάμναν πλήρη ωημάτων κανάβεως και ένα σταυρόν. Τα δύο τελευταία φθλλατόμενα υπ΄αυτού είδον και εγώ ιδίοις όμμαδιν. Τα άλλα όμως επώλησεν εις Τραπεζούντιον αρχαιοκάπηλον Καρβανόγλην ονόματι αντί ολίγων χρημάτων.
Εκτός του ανωτέρω μνήματος υπήρχον και άλλα ταφία εις άλλην τοποθεσίαν καλουμένην και σήμερον << τα ταφία>>.
Ολίγον τι βορείως του Τριλίθου ευρίσκεται ο κυλινδρικός βράχος επί υψηλής τοποθεσίας. Ο βράχος ούτος σήμερον λέγεται κάστρον και εχρησίμευεν ως σηματοδότης ( φρυκτωρία) μεταξύ Τραπεζούντος και Μεσοχαλσίου και εκείθεν δια Κιαούρ Ταγ μέχρι των περσικών συνόρων. Από
Κιαούρ Ταγ Μεσοχαλδίου εδίδετο το σήμα δια πυράς εις το φυλάκιον ¨Αλας και εκείθεν εις το κάστρον και εκείθεν απ΄ευθείας εις την Τραπεζούντα ήτοι τα τρία αυτά φυλάκια  εκάλυπτον απόστασιν 4-5 ημερών δρόμον εις μίαν μόνον ώραν!
Η εκ του ύψους εκείνου θέα έχει κάτι το άρρητον και το μεγαλοπρεπές. Βορείως φαίνεται όλη η κοιλάς του Πυξιτού ( Δεγερμέντερε) μέχρι Τραπεζούντος και της Θαλάσσης με όλα τα χωρία της και τα φύσικάς καλλονάς της. Ανατολικώς όλη η κοίλας της Παναγίας Σουμελά και ο ιερός βράχος της μονής με τα δάση της και τας χλοαζούσας βοσκάς της και τα χωρία της.
Νοτίως η κοιλάδα Νικόχολα- Λαραχανής μέχρι του Καστέλα όπου κατά τον Μητροπολίτη Τραπεζούντος Χρύσανθο εκείντο τα Θερινά ανάκτορα των Τραπεζουντίων Αυτοκρατόρων εν μέσω αποκρήμνων και δυσπροσίτων χαραδρών και ορέων και εν μέσω αποκρήμνων και δυσπροσίτων χαραδρών και ορέων και εν μέσω αγρίας φύσεως μη έχουσα ουδεμίαν Θέαν και ορίζοντα εκτεταμένον και μακράν των συγκοινωνιών.
Προσέτι φαίνονται τα αιωνίως χιονοσκεπή όρη τοθ Κουλάτ, Κρεπεγάδ, Αεσέρ,¨Αλας, Ζύγανα, Σπήλα και Καρακαπάν ήτοι απόστασις 8ωρος και πλέον. Δυτικώς ή ΝΔ τα χωρία της Ματσούκας τα έχοντα όλα τα επιτήδεια και το μαινόμενον μέλι, τα κρύα τα νερά και τ ΄όμορφα κορτσόπα. Έτι νοτιοδυτικότερον φαίνεται η κοιλάς της Μονής Βαζελώνος  ήτις κτισμένη εις τα Βίορεια πλευρά του όρους Μήλι φαίνεται σα κευκή φωλιά μέσα σε πράσινον περιβάλλον, την δε νύκτα ως άστρο φωτεινόν εν μέσω σκοτεινού φόντου.
Δυτικώς του βράχου αυτού και ακριβώς εις τους πρόποδας του λόφου εφ' ου ιστάται εκτείνεται μια πεδιάς δέκα ( 10 ) χιλιάδων στρεμμάτων περίπου και ήτις ελέγετο ελληνιστί μεν Αγία, τουρκιστί δε Τραμεζάν οβασή ( πεδιάς Τραπεζούντας) ανήκουσα καθ' ολοκληρίαν εις τας ΚοινότηταςΜέσου και Κάτω Χορτοκοπίου. Εις δε το βόρειον άκρον της πεδιάδος επί λόφου κείνται τα ερείπια αρχαίου  κτηρίου με κτιστάς περιβόλους εν είδη ανθήρων και ολίγον τι έξω του τελευταίου περιβόλου έτερον κτήριον εν είδη λουτρώνος και εις το οποίον καταλήγουν  τρία υδραγωγεία, εν εκ της πηγής <<Αγίου Φωκά>> έτερον εκ της πηγής << Αγίας>> και έτερον εκ της πηγής << Ιγδίν πεγάδ>> 'η << Χατούνας>> μ ημικατεστραμένα ήδη. Το όλον κτήριον έχει σχήμα τετραγώνου με διαμερίσματα. Εις εν εκ των διαμερισμάτων εφαίνοντο τα ίχνη αιθάλης ( μανέας) και ήτο ως φαίνεται το μαγειρείον,τα δε υπόλοιπα διαμερίσματα θα ήσαν ασφαλώς τα υπνοδωμάτια και αι αίθουσαι υποδοχής και δεξιώσεων.
Ολίγον τι ΒΔ επί της Βασιλικής οδού εκείτο μικρόν τι κτήριον. Ϊσως το άμεσον φυλάκιον της βασιλικής Φρουράς. Το όλον κτήριον περιεβάλλετο κύκλωθεν δια τείχους ισχυρού κατεστραμμένου ήδη. Το όλον εμβαδόν είναι περίπου 4,550τμ και εκαλλιεργείτο  ως αγρός υπό του Κιοσέ ογλού Μολλά Αλή. Σκάπτων και καθαρίζων το έδαφος εκ των πετρών ο ρηθείς Μολλάς Αλής εύρεν εντός εντός μιας εκ των είδος ιερόν ( βακούφ) εδώρησεν εις τον Ι. Ναόν Αγίου Ιωάννου.
Το σκεύος τούτο μέχρι του χίλια εννιακόσια είκοσι δύο (1922) εφυλάττετο εις την Εκκλησίαν και εχρησίμευεν ως σκευογυλάκιον του Ναού. Κατά την απέλασιν όμως των κατοίκων του Χορτοκοπίου ο τότε εφημέριος παπα- Γεώργιος Παπαδόπουλος ετεμάχισεν ομού μετ\άλλων χάλκινων σκευών της Εκκλησίας και επώλησεν ίνα μη περιέλθωσιν εις την κυριότητα Τούρκων και βεβηλοθώσι.
Η κολυμβήθρα αυτή έφερεν γύρω την κάτωθι επιγραφήν την οποίαν είδον και ανέγνωσα :<< Δαυίδ εν χω πιστός Βασιλέυς τη χρυσοκεφάλω>> και χρονολογίαν ην κτήριον αυτό εχρησίμευεν ως θερινή διαμονή της Βασιλικής Οικογένειας και ίσως εκεί να εγεννήθη και κάποιον μέλος της Βασιλικής Οικογενείας και να μετεφέρθη η κολυμβήθρα εκ της πόλεως δία να βαπτισθή το νεογέννητον μέλος και ίσως λόγω της εσπευμένης ( λόγου πολέμου) καθόδου εις την πόλιν της Βασιλικής Οικογένειας, εγκατελείφθη συν άλλοις και το Ιερόν σκεύος.
Έξ όλων αυτών εξάγω το σημπέρασμα ότι το κτήριον αυτό ήτο το Θερινόν παλάτιον και όχι όπως αναφέρη ο Μητροπολίτης της Τραπεζούντας Χρύσανθος ότι εκείντο παρά την Λαραχανήν εις Θέσιν πάντα απρόσιτον ως ανώτερω ανέφορον.



2 σχόλια:

  1. Θα ήθελα να συμπληρώσω ότι πρόκειται για κείμενο του εκλιπόντος διδάσκαλου του Πόντου Αντώνιου Παπαδόπουλου. Περισσότερες πληροφορίες για το Χορτοκόπι θα βρείτε στο www.hortokopi.gr και hortokopi.blogspot.gr

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. φίλε σε ευχαριστώ μες απ την καρδιά μου που το έκανες και το ανέφερες το ανέφερα και εγώ ότι είναι και από το ιστολόγιο σας απλά με της αλλαγές της google και του Blogger τα έχουν κάνει μπάχαλο και δύστυχος δέν τα εμφανίζει ολοκληρωμένα προσπαθώ να δω τη φτέι αλά μάλλον είναι ι αλλαγές που γίνονται κι μου τα εμφανίζει έτσι !

    ΑπάντησηΔιαγραφή

Twitter Delicious Facebook Digg Stumbleupon Favorites More