Συνολικές προβολές σελίδας

.

Θέλετε να αποκτήσετε μια Ποντιακή λύρα ? Θέλετε έργο τέχνης ποιότητα και ποικιλία ? Τότε το μόνο που έχετε να κάνετε είναι να πατήσετε σε αυτό το σύνδεσμο ι να με πάρετε σε αυτό το τηλέφωνο . . . Επικοινωνήστε μαζί μου 6977220589

Το Ελληνικόν Φροντιστήριον Τραπεζούντος

Το Ελληνικόν Φροντιστήριον Τραπεζούντος, ή «Φάρος της Ανατολής» όπως χαρακτηρίστηκε, ήταν σχολείο της ελληνικής ομογένειας της Τραπεζούντας. Το σχολείο αυτό άρχισε να λειτουργεί κατά τους πρώτους αιώνες της τουρκικής δουλείας δεν ήταν όμως σε περίοπτη τάξη πλην όμως ήταν το μοναδικό σ΄ όλη τη περιοχή. Με το χρόνο όμως άρχισε και η αναγνώρισή του όπου και ονομάστηκε Φροντιστήριο. Σ΄ αυτό συνετέλεσαν περισσότερο οι Ηγεμόνες της Μολδοβλαχίας Μουρούζες και Υψηλάντες όπου στις αρχές του 18ου αιώνα, ενθυμούμενοι την καταγωγή τους, άρχισαν να το επιχορηγούν οικονομικά για την γενικότερη ανύψωσή του. Το όνομα Φροντιστήριο φέρεται να έλαβε περί το 1682.

Δευτέρα, 4 Ιουλίου 2011

Ματσουκα του Πόντου


H MATΣΟΥΚΑ είναι μία περιοχη νοτια της ΤΡΑΠΕΖΟΥΝΤΑΣ. Έως το 1923 στην ΜΑΤΣΟΥΚΑ υπήρχαν 70 χωριά, 47 απο αυτα ήταν ελληνικά, 9 μικτά και μόνο 14 τους ήταν τουρκικα.Μέχρι τις μέρες μας τρία ελληνικά μοναστήρια (Ιωάννης βαζελώνας, Παναγία σουμελά,Γεώργιος Περιστερέοτας) συντηρούνται. Σήμερα στη περιοχή ΜΑΤΣΟΥΚΑ οι απόγονοι των Ελλήνων πού αναγκάστηκαν να γίνουν μουσουλμάνοι μιλούν ακόμη ελληνικά..."Η ΡΩΜΑΝΙΑ ΚΙ ΑΝ ΕΠΕΡΑΣΕΝ ΑΝΘΕΙ ΚΑΙ ΦΕΡΕΙ ΚΙ ΑΛΛΟ"


Ίσως η λέξη Ματσούκα να παράγεται από τη λέξη ματσούκι, που σημαίνει ραβδί, ξύλο που κρατάει ο άνθρωπος στο χέρι, προφυλασσόμενος από κάθε επιτιθέμενο άνθρωπο ή ζώο. Στην Άνω Ματσούκα και ιδίως σην Κουνάκα δεν περπατούσε άνδρας δίχως να κρατάει «την ματσούκα», το «στουράκ’» κατά την τοπική διάλεκτο. Έτσι η περιοχή λέγονταν «Ματσούκα» και οι κάτοικοί της Ματσουκαίοι ή Ματσουκάτ’. 


Εξάρχια Άνω Ματσούκας
Η Άνω Ματσούκα είναι το αρχαιότερο τμήμα της Ματσούκας. Οικίστηκε από διωμένους χριστιανούς του Ρωμαίου Βαλερίου γύρω στα 260 μ.χ. Οι πρώτοι αυτοί χριστιανοί κατοικούσαν στα παράλια του Πόντου, όμως, αφού εκδιώχθηκαν από τις εστίες τους, ίδρυσαν τους πρώτους οικισμούς της Ματσούκας, τη Μαντρακενή και το ...



Χαψίν, το μετέπειτα Χαψίκιοϊ.
Η Άνω Ματσούκα καταλαμβάνει το νοτιότερο μέρος της Ματσούκας και συνορεύει με τα χωριά της Χαλδίας, Ζύγανα, Τσιμερά, Μούζενα, Σταυρίν και Κρώμνη. Αποτελείται από 11 χωριά, 4 του Χαψίκοϊ και 7 της Μαντακενής. Όλα και τα 11 ανήκουν στην εξαρχία της μονής του Αγίου Ιωάννη Προδρόμου του Βαζελώνα.

Χαψίκοϊ (Hamsiköy)
Κοινή ονομασία 4 χωριών της Άνω Ματσούκας, της Ζάβερας, Τσιαχαράντων, Μελιανάντων και Φαργανάντων. Μεγαλύτερο χωριό ήταν του Τσιαχαράντων. Και τα 4 χωριά μαζί είχαν πάνω από 1.300 κατοίκους, όλους Έλληνες χωρίς κανένα Τούρκο. 





Ζάβερα (Dikkaya): Αμιγές ελληνικό χωριό με 350 κατοίκους. Η Ζάβερα είχε 2 οικισμούς, του Δάβαρ και του Ζευτήλ.



Μελιανάντων (Çıralı) : Είχε 230 κατοίκους. Αποτελείται από δυο μικρές συνοικίες, του Μάγγαν και του Σαπάντων. Ψηλά σε υψόμετρο 2.200 μ. είχε το μεγάλο παρχάρι τα «Βαθέας Έλας» με 40 καλύβες.

Τσιαχαράντων το μεγαλύτερο σε πληθυσμό χωριό της Άνω Ματσούκας με 450 κατοίκους. Αποτελείται από τρεις συνοικίες, το Μυτικαρέν, του Άγε-Σαράντων και του Μαρδίτα. 



Φαργανάντων (Güzelyayla) είχε 370 κατοίκους και τρεις συνοικίες, τα Παρθένια, τα Εναύλια και το Στρατίκ.


Αδολή (Anayurt) ελληνικό χωριό με 250 κατοίκους. 


Κρένασα με 300 κατοίκους.


Γιαννακάντων (Gürgenağaç) με 250 κατοίκους και είχε ένα απέραντο Παρχάρι την «Τουρνάκελη» στις πλαγιές του όρους Καρά-καπάν.




Κουνάκα (Bağışlı) με 270 κατοίκους. Είχε τρεις συνοικισμούς, των Αραπάντων, των Τσεκεράντων και το Μεσορύμ’. Στην Κουνάκα βρίσκονταν και η μεγάλη σπηλιά «Αγροστάλ».


Ποντίλα (Güzelce) με 200 κατοίκους

Γιαννάντων (Yazilitas) με 300 κατοίκους

 











Στάμαν (Başar) είχε 300 κατοίκους Έλληνες και 100 Τούρκους. Είχε τρεις συνοικίες Ραχίν, Κουϊρουκάντων, Χαλάβ.

Εξαρχία της Παναγίας Σουμελά

Η εξαρχία της Παναγίας Σουμελά είχε οκτώ χωριά γύρω στη Μονή της Παναγίας Σουμελά και σε μικρή απόσταση μεταξύ τους.





Λιβερά (Yazlik Koyu) μικρή κωμόπολη της Ματσούκας, έδρα της Μητρόπολης Ροδόπολης και ονομαστικό θέρετρο των Τραπεζουντίων για το φημισμένο υγιεινό κλίμα της. Προ του ξεριζωμού είχε 1.200 κατοίκους όλους Έλληνες, εκτός από μερικούς εξισλαμισθέντες, οι οποίοι συνέχιζαν να μιλούν την Ποντιακή διάλεκτο.
Στη Λιβερά οργανώνονταν κατά το δωδεκαήμερο των Χριστουγέννων Μωμογέρια. Αυτά ήταν διαφορετικά από τα μωμογέρια των άλλων χωριών της Ματσούκας.
Από τη Λιβερά καταγόταν η πανέμορφη Μαρία Γκιουλ-Μπαχάρ, που έγινε γυναίκα του σουλτάνου Βαγιαζίτ Β’ και μητέρα του Σελίμ Α’.







Κουσπιδή (Coşandere) αμιγές ελληνικό χωριό στο ποτάμι της Παναγίας. Είχε 450 κατοίκους. Η παράδοση λέει πως στου Κουσπιδή φιλοξενήθηκαν οι κτήτορες της Μονής Σουμελά Βαρνάβας και Σωφρόνιος πριν φτάσουν στο όρος Μελά.














Λαραχανή (Akarsu) κεφαλοχώρι με 1.500 κατοίκους χριστιανούς και 500 κατοίκους Τούρκους. Το όνομα της κατά τον Ε.Ελευθεριάδη προέρχεται από τις δύο λέξεις Λάρας και Χάνι – Λαραχανή.
Η Λαραχανή ήταν γενέτειρα του Λαογράφου-Συγγραφέα Ελευθέριου Ελευθεριάδη, που συνέγραψε τα «Λαογραφικά» της Λαραχανής.
Στην Λαραχανή υπήρχαν πολλοί κλωστοί, οι οποίοι ομολόγησαν την πίστη τους στην αρμόδια επιτροπή στην Κωνσταντινούπολη στα 1857 και έγιναν φανερά χριστιανοί.





Σκαλίτα ελληνικό χωριό με 250 κατοίκους. Ήταν σκαρφαλωμένο στους πρόποδες του όρους Μελά, μισή ώρα (πεζή) από τη μονή της Παναγίας Σουμελά. Του
Σκαλίτα ήταν η γενέτειρα του μεγάλου ευεργέτη της Τραπεζούντας Σάββα Τριανταφυλλίδη, ο οποίος δίδαξε στο Φροντιστήριο της Τραπεζούντας από το 1816-23. Συνέβαλε πολύ στην προβολή του φροντιστηρίου και στη μόρφωση της νεολαίας. Από του Σκαλίτα ήταν επίσης η καταγωγή του ιστορικού Περικλή Τριανταφυλλίδη. Ο Π.Τοπαλίδης αναφέρει στην Ιστορία της Μονής Αγίου Ιωάννου Προδρόμου του Βαζελώνα, ότι στου Σκαλίτα υπήρχαν καλοί αγιογράφοι.












Κούτουλα (Kırantaş) αμιγές ελληνικό χωριό με 500 κατοίκους. Κύριο λαϊκό μουσικό όργανο οι Κουτουλέτ’ είχαν το αγγείον, το τουλούμ’.

















Άγουρσα (Bakımlı) αμιγές ελληνικό χωριό κοντά στη Λαραχανή. Είχε πληθυσμό 750 κατοίκους, όλους Έλληνες ορθόδοξους χριστιανούς. Στα μέσα του 19 ου αιώνα (1850) είχε γύρω στους 200 κρυπτοχριστιανούς, που με το Χάττι – χουμαγιούμ το 1856 φανερώθηκαν και έγιναν φανεροί χριστιανοί, όπως μαρτυρεί ένα επιτροπικό γράμμα φυλαγμένο στη βιβλιοθήκη της Επιτροπής Ποντιακών Μελετών. Έχει καταχωρισθεί στο κεφάλαιο « Ο Κρυπτοχριστιανισμός της Ματσούκας».
Το όνομα του χωριού κατά την άποψη του Α.Παπαδόπουλου προέρχεται από τη μετοχή του ρήματος άγω-άγουσα. Παλαιότερα, λέει, το χωριό λεγόταν Άγουσα, διότι η άγουσα οδός του Καρα – καπάν περνούσε από την Άγουρσα. Το γράμμα ρ παρεμβλήθηκε αργότερα για εύκολη προφορά από τους κατοίκους. Κατά άλλη παράδοση το όνομα του χωριού υπογραμμίζει τη γενναιότητα των ανδρών και το χωριό (άγουρος=άνδρας). Η Άγουρσα είχε κατά κανόνα εύσωμους και λεβέντες άνδρες.
Μεγάλη φήμη είχαν οι κάτοικοι της Άγουρσας στο παραδοσιακό μακρόσυρτο τραγούδι της Ματσούκας. Το «Ματσουκάτ’ κον το μακρύν» της Άγουρσας ήταν το καλύτερο και το πιο ιδιόμορφο και μακρόσυρτο.

Κυριακή, 3 Ιουλίου 2011

3ο Ακριτικό Πανοΰρ



O Πολιτιστικός Ποντιακός Σύλλογος Ακριτοχωρίου σας προσκαλεί και φέτος για 3η χρονιά στο " ΑΚΡΙΤΙΚΟ ΠΑΝΟΫΡ"

Παρασκευή 22 Ιουλίου 2011 και 9.00 μ.μ έναρξη.


Στην εκδήλωση συμμετέχουν οι καλλιτέχνες: 

  •  ΓΙΩΡΓΟΣ - ΤραγΣΟΦΙΑΝΙΔΗΣούδι
  • ΠΙΠΕΡΙΔΗΣ ΔΗΜΗΤΡΗΣ - Λύρα
  • ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ ΑΝΤΩΝΗΣ - Λύρα & Τραγούδι
  • ΦΩΛΙΝΑΣ ΒΑΣΙΛΗΣ - Αγγείον, Γαβάλ
  • ΑΛΕΞΑΝΔΡΙΔΗΣ ΓΡΗΓΟΡΗΣ - Πλήκτρα

  • Το χορευτικό του Συλλόγου ¨ΑΚΡΙΤΕΣ ΤΟΥ ΠΟΝΤΟΥ¨ Σταυρούπολης θα παρουσιάσει χορούς του Πόντου.
        ΕΙΣΟΔΟΣ ΕΛΕΥΘΕΡΗ






Το Δ.Σ. και τα μέλη μας έχοντας πλέον πολυετή εμπειρία στη διοργάνωση εκδηλώσεων που σχετίζονται με την παράδοση και το λαϊκό πολιτισμό, θα καταβάλλουν κάθε δυνατή προσπάθεια για την επιτυχία της εκδήλωσης, ενισχύοντας με αυτό τον τρόπο και την προβολή του χωριού (Ακριτοχώρι Σερρών) που τα τελευταία χρόνια αναπτύσσεται και τουριστικά.
Το Ακριτικό Πανοϋρ εκτός των άλλων βέβαια αποτελεί κυρίως αναβίωση μιας μεγάλης πανήγυρης που γίνονταν στο θαυματουργό προσκύνημα της Παναγίας Μάγαρας, νοτιοανοτολικά της Πάφρας του Πόντου, στο βουνό Νεπιέν, τόπο καταγωγής των περισσότερων Ακριτοχωριτών.
Προς ανάμνηση αυτού του ξεχασμένου προσκυνήματος από τις αλησμόνητες πατρίδες και μετά από πρωτοβουλία κατοίκων του χωριού, αγιογραφήθηκε από τις μοναχές του Ι. Η. Τίμιου Προδρόμου Ακριτοχωρίου η νέα εικόνα της Παναγίας και τοποθετήθηκε στον ενοριακό Ναό του χωριού στις 22/07/2008.
Η εκδήλωση πέρα από την πολιτιστική της διάσταση και το θρησκευτικό της χαρακτήρα, αναβιώνει και για λόγους ιστορικής μνήμης. Το 1917 στη σπηλιά που βρίσκονταν η εικόνα σκοτώθηκαν από τους Τούρκους 79 από τους 80 αντάρτες που είχαν καταφύγει εκεί με 600 γυναικόπαιδα, από τα οποία πολύ λίγοι επέζησαν και εγκαταστάθηκαν μετα τον ξεριζωμό σε χωριά της Ελλάδας. Ένας από αυτούς ήταν και ο 12χρονος τότε Κλαζίδης Βασίλειος που εγκαταστάθηκε μετά τον ξεριζωμό σε χωριό της Δράμας και στη μνήμη του οποίου αφιερώσαμε την πρώτη εκδήλωση το 2009.
Το Ακριτικό Πανοϋρ φιλοδοξούμε και αγωνιζόμαστε, να καθιερωθεί στις συνειδήσεις των κατοίκων του Δήμου μας, στις συνειδήσεις όλων των Σερραίων και ιδιαίτερα στις συνειδήσεις των Ποντίων σαν ένας αξιοπρεπείς θεσμός ιστορικής και θρησκευτικής μνήμης, σαν ένας θεσμός που θα διακατέχεται από αγάπη προς τη λαϊκή μας παράδοση και τον πολιτισμό των προγόνων μας.

ΙΟΥΛΙΟΣ - ΧΟΡΤΟΘΕΡΤΣ

Στον Πόντο ο Ιούλιος λεγόταν Χορτοθέρτς, γιατί ήταν ο μήνας του θερισμού των χόρτων• έτσι έλεγαν:
«Έρθεν και ο Χορτοθέρτς
Έπαρ’ το καγάν’ (δρεπάνι) σο χερ’ τσ’ (χέρι σου)».

Στην Κερασούντα, Κοτύωρα, Τρίπολη, Χαλδία και Σάντα τον έλεγαν ο Χορτοθέρης, ενώ στην Τραπεζούντα Χορτοθέρ’ς, αλλά και Χορτοθέρης.
Στα Σούρμενα και στη Ματσούκα λεγόταν (Θερ’νός και στην Κρώμνη και με τα δύο ονόματα.
Θερ’νός μας παραδίδει και ο Φαίδων Κουκουλές ότι λεγότανε στον Πόντο, γράφοντας τα εξής: «Πόσον τούτο είναι ακριβές δεικνύει ότι κατά μεν τους βυζαντινούς χρόνους με τον θερισμόν σχετίζεται ο Ιούλιος, ο εν Πόντω Θερ’νός λεγόμενος».
Το όνομα Χορτοθέρης (Ιούλιος) παράγεται από το ουσιαστικό χόρτον και το ρήμα θερίζω. Από το όνομα αυτού του μήνα έχομε και τα παράγωγα, το επίθετο χορτοθερέσιν, που σημαίνει αυτό που παράγεται κατά το μήνα Ιούλιο• επίσης, το χορτοθέριν, που σημαίνει α) τόπος θερισμού, κατάλληλος για θέρισμα και β) τόπος θερισμένος.
Και όπως συνήθως το καθετί στην πατρίδα μας έδινε αφορμή για τραγούδι και για παροιμιώδεις φράσεις, έτσι έγινε και με τους μήνες, από τα ονόματα των οποίων φαίνεται και το ξεχωριστό χαρακτηριστικό του καθενός σχετικά με τις φυσικές του ενέργειες:

«Ο Μάρτ’ς μαραίν’ τα μάραντα, Απρίλτς τα μανουσάκια, 
ο Χορτοθέρτς τα χορτάρα κι Αύγουστον παλικάρα».

1) θέρισμα

Ο Ιούλιος λοιπόν ήταν ο μήνας του θερισμού.
Στο Βυζάντιο, όπως μαρτυρεί ο Φαίδων Κουκουλές, η πολιτεία, επειδή έδινε μεγάλη σημασία στο θερισμό για τη διατροφή του λαού, απαγόρευε με νόμο να οδηγούν αυτή την εποχή τους γεωργούς στα δικαστήρια, για να δικαστούν.
Στον Πόντο ο θερισμός έπαιρνε πανηγυρικό χαρακτήρα, όπως μαρτυρεί Δ. Κ. Παπαδόπουλος (Σταυριώτης). Κύριο όργανο του θερισμού ήταν το καγάν’ ή δρεπάν’ (το) και πιο σπάνια δερπάν’.
Στον Όφη το λέγανε δροπάν’ και στη Νικόπολη δερπάντιν, ένα μικρό δρεπάνι με μακρουλό χέρι.
Πιο σπάνια χρησιμοποιούσαν την κερεντή, ένα μεγάλο δρεπάνι με λαβή, με την οποία θέριζαν όρθιοι και συνήθως τη χρησιμοποιούσαν για χόρτα ή τριφύλλι.
Το θέρισμα, κατά το πλείστον, γινόταν από γυναίκες και νέες κοπέλες, που με πολλή χαρά και με τραγούδια θέριζαν, χωρισμένες σε ομάδες, από το βράδυ. Τα τμήματα που θέριζαν από τη μια άκρη ως την άλλη άκρη του χωραφιού τα λέγανε αμνούς. Όταν ο αμνός άρχιζε με μεγάλο πλάστη συνέχεια στένευε και τελείωνε σε γωνία, λεγόταν ξιφάρ’. 
Οι θεριστές και οι θερίστριες κρατούσαν με το δεξί χέρι το δρεπάνι, ενώ με το αριστερό τα στάχυα που κόβανε, ώσπου να συμπληρωθεί ένα χερόβολο. Δύο - τρία χερόβολα έκαναν ένα δεμάτ’ (δεμάτι) κι αυτά τα μάζευαν όλα και σχημάτιζαν τα θεμώνια (θημωνιές).
Καθώς παρατηρούσαν τις κοπέλες να θερίζουν σι Πόντιοι, επαινούσαν την αγαπημένη τους τραγουδώντας:

«Σον Αϊ-Λίαν αφκακέσ’ θερίζ’ τ’ εμόν τ’ αρνόπον
και ντ’ έμορφα και νόστιμα κρατεί το καγανόπον».

Όταν άρχιζε το θέρισμα, έστηναν όρθιο το πρώτο δεμάτι, κι αυτός που το έκανε αυτό ευχόταν καλή αρχή, ενώ οι άλλοι θεριστές απαντούσαν άμποτε και τον χρόνου.
Όταν τελείωνε με το καλό ο θερισμός, κρεμούσαν μπρος στην πόρτα τους το αποθέρ’, δηλ. ένα δεμάτι στάχυα με καρπούς, καλλιτεχνικά δεμένο, ενώ ο ιδιοκτήτης του χωραφιού φιλοδωρούσε τη θερίστρια, που πρώτη έβαζε μπρος στα πόδια του το πρώτο χερόβολο.
Ο λαός δεν άφηνε ασχολίαστη κι αυτή την παρουσία του ιδιοκτήτη στο χωράφι την ώρα του θερισμού, κι έτσι έγινε το τραγούδι:

«Θερίστ’ αργάτ’ θερίστ’ αργάτ’, θα σπάζω την κοσσάραν
κι αν ‘κι τελείται το χωράφ’, θα σπάζω την κασκάραν»


(1. κότα, 2. τελειώσει, 3. κόρακα).

2) Αλώνισμα


Οι γυναίκες, όταν τελείωνε το θέρισμα, φορτώνονταν τα δεμάτια, αφού τα έκαναν σαλάκα και τα πήγαιναν στ’ αλώνια, εκεί όπου θα γινόταν το αλώνισμα.
Το αλώνιν, έτσι λεγόταν στην Κερασούντα, Οινόη (Ούνγια), Νικόπολη, Τρίπολη, αλών’ στα Κοτύωρα (Ορντού), Τραπεζούντα, Χαλδία, και αλώνιν ή αλώνι στη Νικόπολη.
Το αλώνι ήταν ένας συμπαγής κυκλικός χώρος που τον γάνωναν, δηλ. άλειφαν με χώμα ή πηλό το έδαφος, το έβρεχαν και μετά πατούσαν καλά την επιφάνειά του με μια πέτρα κυλινδρική, το κυλίντρ’.
Αφού τα ετοίμαζαν όλα, οι γεωργοί έλεγαν, εκρέμ’σα σ’ αλών’, δηλ. άπλωσα τα στάχυα στο αλώνι για αλώνισμα.
Συνήθως το αλώνισμα γινόταν με βόδια, όπως φαίνεται κι από τη φράση τα καλά τα βούδα αγλήγορα κόφ’νε τ’ αλών’.
Στα βόδια περνούσαν το αλωνοζύγονον (Χαλδία), δηλ. τον ειδικό ζυγό για το αλώνισμα, για να σύρουν από πίσω τους τα δουκάνια ή το τυκάν’ (Τραπεζούντα), τουκάνιν (Κερασούντα), τουκάν’ (Κοτύωρα), Σάντα, Τραπεζούντα, Χαλδία), τοκάν’ (Χαλδία). Η λ. παράγεται από το τυκάνιον, που προέρχεται από το αρχαίο ουσιαστικό η τυκάνη.
Το τυκάν’ ή τα δουκάνα απαρτιζόταν από δύο παράλληλα χοντρά σανίδια ενωμένα, που έφεραν από την κάτω επιφάνεια σφηνωμένους αιχμηρούς πυριτόλιθους ή κοφτερές σιδερένιες λάμες (βλ. «Λαογραφικά Λαραχανής», σελ. 22), για να χωριστεί ο καρπός από τα στάχυα.
Με τον ίδιο τρόπο άλλωστε οι χωρικοί αλώνιζαν και στην περίοδο της γερμανικής κατοχής σε χωριά της Μακεδονίας και αλλού. Για να ενισχύσουν μάλιστα το βάρος επάνω στο τυκάν’, ώστε να γίνει πιο εύκολος ο χωρισμός ου καρπού, τοποθετούσαν επάνω του κάποιο παιδί, δημιουργώντας μια ατμόσφαιρα διασκεδαστική για τα παιδιά, ιδίως αν τους έδιναν στο χέρι το βουκέντρ’ (=ραβδί που κέντριζαν τα βόδια) και τα κερατίδια (= το σχοινί που δένουν στα κέρατα του βοδιού για να το οδηγούν), για να κρατούν τα ζώα. Καθώς οι γεωργοί αλώνιζαν, προέτρεπαν τα ζώα με διάφορα επιφωνήματα, ώσπου να τελειώσουν το αλώνισμα.
Στη συνέχεια γινόταν το βόρισμαν ή ιβόρισμα, ή εβόριγμαν Ματσούκα) από το ρήμα βορίζω, που παράγεται από το ουσιαστικό βορέας. Περίμεναν δηλ. να φυσήξει ο αέρας, οπότε και άρχιζαν το λίχνισμα με το αλωνίφταρον, το ειδικό ξύλινο φτυάρι για το αλώνισμα. Σήκωναν δηλιβόριζαν μάλιστα, παρακαλούσαν τον αέρα να φυσήξει, για να τελειώσουν τη δουλειά τους, τάζοντάς του ότι θα του φτιάξουν ψωμάκι. «Φύσα αέρα, φύσα, θα ευτάμε σε κολοθόπον».
Οι πατέρες μας, θυμόσοφοι όπως ήταν, έλεγαν για κείνους που ανακινούσαν παλιές και ξεχασμένες υποθέσεις ή χρέη παλαιά αχύρα εβορίζ’.
Στη συνέχεια με το αλωνοκόσκινον συνέχιζαν το χώρισμα καρπού από άχυρα. Στο Σταυρί το λέγανε και αχυροκόσκινον ή λωροκόσκινον (=κόσκινο από λεπτές λωρίδες δέρματος σε διατακτική πλέξη).
Μετά έκαναν το τεπούρισμαν με το τεπούρ’, δηλ. ξύλινο μονοκόμματο τον οποίο καθάριζαν τον καρπό από τις πέτρες και τον άγριο βίκο. 
Τον καρπό τέλος τον μετρούσαν με το κότ’ ή χοινίκ’ (χοίνιξ), που ήταν μέτρο χωρητικότητας (10-12 οκάδες), και στη συνέχεια έβγαζαν το σπόρο για τη νέα χρονιά, ενώ το υπόλοιπο μέρος το αποθήκευαν στα αμπάρια το και το άχυρο το μετέφεραν σο αχερών’ (στον αχυρώνα τους).
Τα αλώνια, συνήθως, του κάθε χωριού ήταν συγκεντρωμένα σ’ έναν τόπο που τον έλεγαν αλωνοτόπιν (πρβλ. Χαλδία). Ίσως έτσι η δύσκολη δουλειά του αλωνίσματος και ιβορίσματος να γινόταν πιο ευχάριστη, όταν έβλεπαν και γύρω τους άλλους συγχωριανούς τους.
Στις 20 Ιουλίου και στον Πόντο γιόρταζαν, όπως και στην άλλη Ελλάδα, τον Αι-Λιά, δηλ. τον Προφήτη Ηλία, μια γιορτή που είχε σχέση με τα στάχυα. Την μέρα της γιορτής αυτής οι γυναίκες, πηγαίνοντας στην εκκλησία, έδεναν στα κεφάλια ή σε άλλα μέρη του σώματός τους, όπου είχα πόνους, στάχυα. Μετά τη Μεγάλη Είσοδο στη διάρκεια της θείας λειτουργίας, έκοβαν τα στάχυα, πιστεύοντας ότι θα τους κοπεί και ο πόνος.
Η Άλκη Κυριακίδου Νέστορος γράψει σχετικά: «Εδώ το μέσο είναι τα στάχυα. Η χάρη του άγιου μεταδίνεται σ’ αυτά, επειδή οι γυναίκες τα φορούν στη γιορτή του και μέσα στην εκκλησία του. Και τα στάχυα πάλι, με τη σειρά τους, μεταδίνουν τη χάρη του άγιου στις γυναίκες με την άμεση επαφή που έχουν με το σώμα τους. Για να κοπεί τώρα ο πόνος, κόβουν τα στάχυα μιαν ορισμένη στιγμή. Αυτή η πράξη είναι αυτό που λέμε αναλογική μαγεία: όπως κόβω τα στάχυα, έτσι να κοπεί ο πόνος μου».

3) Αργατία

Εκείνο όμως που είναι συγκινητικό και χαρακτηριστικό των προγόνων μας, είναι η αλληλεγγύη, η αγάπη και η συμπαράσταση προς τον πάσχοντα, τον ορφανό, τη χήρα. Έτσι, αν δεν μπορούσε κάποιος να θερίσει ή να αλωνίσει, δουλειές που δεν περιμένουν, γιατί υπήρχε πάντοτε ο κίνδυνος της πυρκαγιάς ή της καταιγίδας, τότε συγκεντρώνονταν πολλοί και χωρίς αμοιβή πήγαιναν και δούλευαν με χαρά, ώσπου να τελειώσουν τις δουλειές και αυτού που είχε την ανάγκη. Την προσφορά αυτή τη λέγανε αργατία.
Επίσης, για να δείξουν το σεβασμό και την τιμή προς τους προύχοντες του τόπου, σχημάτιζαν την τρανόν αργατίαν, η οποία και έπαιρνε πανηγυρικό χαρακτήρα.
Αλήθεια, στη σημερνή εποχή που όλα έχουν βιομηχανοποιηθεί, μπορεί κανείς να συλλάβει την κραυγή των πατέρων μας «φύσα αέρα, φύσα αέρα, θα ευτάμε σε κολοθόπον;». Κι όταν φυσούσε, πάλι αναφωνούσαν: «Ωωχ! Κολόθ’, κολόθ’», (ωχ! ψωμάκι, ψωμάκι) δηλ. θα γίνει πιο μεγάλο ακόμη το ψωμί. Τα χρόνια έρχονται και περνούν, όμως το ψωμί ως τώρα είναι το ευλογημένο ψωμί, κι ακόμη ευλογημένοι είναι και θα είναι αυτοί που κοπιάζουν για να μας το προσφέρουν, έστω και με τα σύγχρονα τεχνικά μέσα, γιατί ο ψωμί έμεινε ψωμί και τίποτα στο διάβα των αιώνων δεν το έχει αντικαταστήσει.



Πηγή :      http://www.e-istoria.com/  μία ιστοσελίδα που αξίζει να επισκεφτείτε !  
Twitter Delicious Facebook Digg Stumbleupon Favorites More